ಡಿಜಿಟಲ್ ನೊಮ್ಯಾಡ್ಸ್: ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ವರವೋ, ಶಾಪವೋ?
ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಚಲಿಸುವ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ ನಿಜ. ಆದರೆ ಆ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಬಡಿತಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಬಡವರ, ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದವರ ಸೂರುಗಳು ಹಾರಿಹೋಗಬಾರದು. ಡಿಜಿಟಲ್ ನೊಮ್ಯಾಡ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಪಾಲಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ವರದಾನವಾಗಬೇಕೇ ಹೊರತು, ಸ್ಥಳೀಯರನ್ನು ಅವರದ್ದೇ ನೆಲದಿಂದ ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತೊಗೆಯುವ ಶಾಪವಾಗಬಾರದು. ಜಾಗತಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ಸರಿಯಾದ ಸಮತೋಲನ ಸಾಧಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ, ಈ ಆಧುನಿಕ ಅಲೆಮಾರಿ ಕ್ರಾಂತಿ ಸರ್ವರಿಗೂ ಹಿತಕರವಾದ ಸುಸ್ಥಿರ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ.
ತಿರುಗನ ಕನಸು
ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಂಬೆಳಗ್ಗೆ ಅರಳಿದ ತಾಜಾ ಹಬೆಯಾಡುವ ಕಾಫಿ ಕಪ್, ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ತೆರೆದಿಟ್ಟ ಮ್ಯಾಕ್ಬುಕ್, ಎದುರಿಗೆ ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳ ಸದ್ದು ಅಥವಾ ಮಂಜು ಮುಸುಕಿದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ರಮಣೀಯ ದೃಶ್ಯ. ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆಧುನಿಕ ಉದ್ಯೋಗಿಯೊಬ್ಬನ ‘ಕನಸಿನ ಕಚೇರಿ’ಯ ಚಿತ್ರಣವಿದು. ಜಗತ್ತು ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ, ನಾವು ಬದುಕುವ ಮತ್ತು ದುಡಿಯುವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳೇ ತಲೆಕೆಳಗಾಗುತ್ತಿವೆ ಎನ್ನುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ. ನಗರದ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಕಿರಿಕಿರಿ ಇಲ್ಲ, ಬಾಸ್ನ ನೇರ ಕಣ್ಗಾವಲು ಇಲ್ಲ, ಒಂಬತ್ತರಿಂದ ಐದರ ಗಡಿಯಾರದ ಚೌಕಟ್ಟೇ ಇಲ್ಲ. ಈ ಹೊಸ ಯುಗದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೇ ‘ಡಿಜಿಟಲ್ ನೊಮ್ಯಾಡ್’ ಅಥವಾ ಆಧುನಿಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಅಲೆಮಾರಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ.
ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳನ್ನು ತಿರುವಿಹಾಕಿದರೆ ಮನುಷ್ಯ ಮೂಲತಃ ಅಲೆಮಾರಿ. ಆಹಾರ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಊರಿಂದ ಊರಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲವೊಂದಿತ್ತು. ನಾಗರೀಕತೆ ಬೆಳೆದಂತೆ ಮನುಷ್ಯ ಒಂದು ಕಡೆ ನೆಲೆನಿಂತ, ಕೃಷಿ ಮಾಡಿದ, ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ, ನಗರಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಗೋಡೆಗಳ ನಡುವೆ ತನ್ನ ಬದುಕನ್ನು ಬಂಧಿಸಿಕೊಂಡ. ಆದರೆ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ವೈ-ಫೈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಆ ಹಳೆಯ ಅಲೆಮಾರಿ ಡಿಎನ್ಎಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೆನಪಿಸಿದೆ. ಇಂದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಲ್ಯಾಪ್ಟಾಪ್ ಮತ್ತು ಹೈಸ್ಪೀಡ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸಂಪರ್ಕವಿದ್ದರೆ ಸಾಕು, ಜಗತ್ತಿನ ಯಾವುದೇ ಮೂಲೆಯೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಡೆವಲಪರ್ ಅಥವಾ ಕಂಟೆಂಟ್ ರೈಟರ್ನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಕೈಯಲ್ಲಡಗಿದೆ ಯೋಜನೆ!
ಕೋವಿಡ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಕಲಿಸಿದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾಠವೆಂದರೆ ‘ವರ್ಕ್ ಫ್ರಮ್ ಹೋಮ್’. ಆದರೆ ಜಾಣ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಅದನ್ನು ಬಹುಬೇಗ ‘ವರ್ಕ್ ಫ್ರಮ್ ಎನಿವೇರ್’ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಬೆಂಗಳೂರು, ಮುಂಬೈ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಅಥವಾ ಲಂಡನ್ನಂಥ ಮಹಾನಗರಗಳ ದುಬಾರಿ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ದುಡಿಯುವ ಬದಲು, ಗೋವಾದ ಸುಂದರ ಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲೋ, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಕಸೌಲಿಯಲ್ಲೋ, ಇಲ್ಲವೇ ಕೊಡಗಿನ ಕಾಫಿ ಎಸ್ಟೇಟ್ಗಳ ನಡುವೆಯೋ ಕುಳಿತು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಾಲಿಯಂಥ ದ್ವೀಪಗಳು, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ನ ಚಿಯಾಂಗ್ ಮಾಯ್ ಅಥವಾ ಪೋರ್ಚುಗಲ್ನ ಲಿಸ್ಬನ್ ನಗರಗಳು ಇಂಥ ಡಿಜಿಟಲ್ ಜಿಪ್ಸಿಗಳ ಸ್ವರ್ಗವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟವು.
ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಅದ್ಭುತ, ಆಕರ್ಷಕ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಗತಿಪರ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಾಣ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಡಿಜಿಟಲ್ ಅಲೆಮಾರಿಗಳ ಹಠಾತ್ ಆಗಮನ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀರುತ್ತಿರುವ ಪರಿಣಾಮವೇನು? ಇದು ಹಿಂದುಳಿದ, ಶಾಂತ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಸಂಜೀವಿನಿಯಂತೆ ಆರ್ಥಿಕ ಚೈತನ್ಯ ನೀಡುತ್ತಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿನ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನೇ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಬಿರುಗಾಳಿಯಾಗಿದೆಯೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಂದು ಜಾಗತಿಕ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಧರ್ಮಶಾಲಾದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಗೋವಾದ ಅಂಜನಾ ಬೀಚ್ವರೆಗಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಯನ್ನೂ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಾಡುತ್ತಿದೆ.
ಲಾಭದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವನ್ನು ಮೊದಲು ನೋಡೋಣ. ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೀಮಿತ ಕೃಷಿ ಅಥವಾ ಋತುಮಾನದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ವರ್ಷದ ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಬರುತ್ತಾರೆ, ಉಳಿದ ಎಂಟು ತಿಂಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ಹೊಟೇಲ್, ಹೋಮ್ಸ್ಟೇಗಳು ಬಿಕೋ ಎನ್ನುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ನೊಮ್ಯಾಡ್ಗಳು ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಅವರು ವಾರಾಂತ್ಯದ ಮಜಾ ಮಾಡಲು ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೆ ನೆಲೆಸುವ ‘ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ನಾಗರಿಕರು’. ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಹೋಮ್ಸ್ಟೇಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ, ದಿನನಿತ್ಯದ ಕಿರಾಣಿ ಅಂಗಡಿಯಿಂದ ದಿನಸಿ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಬೀದಿಬದಿಯ ಚಹಾ ಅಂಗಡಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಟೋರಿಕ್ಷಾ ಚಾಲಕನವರೆಗೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಿರಂತರ ಆದಾಯದ ಮೂಲವಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಈ ಅಲೆಮಾರಿಗಳ ಆಗಮನದಿಂದಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು ಊಹಿಸಲಾಗದ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕರೆಂಟ್ ಹೋದರೆ ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಇಂದು ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಫೈಬರ್ ಬ್ರಾಡ್ಬ್ಯಾಂಡ್ ತಲುಪಿದೆ. ‘ಕೋ-ವರ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಪೇಸ್’ಗಳು ತಲೆಎತ್ತುತ್ತಿವೆ. ಕಾಫಿ ಶಾಪ್ಗಳು, ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಕೆಫೆಗಳು, ಲಾಂಡ್ರಿ ಸೇವೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಯುವಕ-ಯುವತಿಯರಿಗೆ ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಮೆಟ್ರೋ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಗಳಿಸುವ ಡಾಲರ್ ಅಥವಾ ರುಪಾಯಿಗಳು ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನ ಪುಟ್ಟ ಹಳ್ಳಿಯೊಂದರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗೆ ಜಮೆಯಾಗುವ ಈ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ನಿಜಕ್ಕೂ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ.
ಆದರೆ, ಕತೆಯ ಕಹಿ ಭಾಗ ಶುರುವಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲಿಂದ. ಯಾವುದೇ ಊರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನ ಹಣ ಹರಿದುಬರಲು ಶುರುವಾದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ತಲೆದೋರುವುದು ‘ಜೆಂಟ್ರಿಫಿಕೇಷನ್’ (Gentrification) ಎಂಬ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಪಿಡುಗು. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲೋ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲೋ ಕುಳಿತು ತಿಂಗಳಿಗೆ ಎರಡು-ಮೂರು ಲಕ್ಷ ರುಪಾಯಿ ಸಂಪಾದಿಸುವ ಟೆಕ್ಕಿಗೆ, ಧರ್ಮಶಾಲಾದಲ್ಲೋ ಗೋಕರ್ಣದಲ್ಲೋ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ ರುಪಾಯಿ ಬಾಡಿಗೆ ಕೊಡುವುದು ತೀರಾ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ಎನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ತಿಂಗಳಿಗೆ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಗಳಿಸುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕನಿಗೆ ಅಥವಾ ಕ್ಲರ್ಕ್ಗೆ ಅದೇ ಮನೆಯ ಬಾಡಿಗೆ ಐದರಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರಕ್ಕೆ ಏರಿದರೆ ಆತನ ಬದುಕಿನ ಗತಿಯೇನು?
ಇಂದು ಗೋವಾ, ಹಿಮಾಚಲ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಹಲವು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆ ಮಾಲೀಕರು ಸ್ಥಳೀಯ ಬಾಡಿಗೆದಾರರನ್ನು ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ಹೊರಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತಿಂಗಳಿಗೆ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ರುಪಾಯಿ ಕೊಡುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಕುಟುಂಬಕ್ಕಿಂತ, ದಿನಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ತಿಂಗಳಿಗೆ ದುಬಾರಿ ಮೊತ್ತ ತೆರುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ಅಲೆಮಾರಿಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಏರ್ಬಿಎನ್ಬಿ (Airbnb) ಹೋಸ್ಟ್ಗಳಿಗೆ ಮನೆ ಕೊಡುವುದು ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ತಲೆತಲಾಂತರಗಳಿಂದ ಆ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕಿದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಊರಿನಲ್ಲಿ ವಸತಿ ವಂಚಿತರಾಗಿ, ನಗರದ ಹೊರವಲಯದ ಕೊಳಚೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ದೂರದ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುವ ದಾರುಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ.
ಬಾಡಿಗೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ದಿನಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆಯೂ ಗಗನಕ್ಕೇರುತ್ತಿದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ನೊಮ್ಯಾಡ್ಗಳ ಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ತರಕಾರಿ, ಹಾಲು, ದಿನಸಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಊಟೋಪಚಾರಗಳ ಬೆಲೆಗಳು ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಹತ್ತು ರುಪಾಯಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದ ಚಹಾ ಇಂದು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕೆಫೆಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಾ ಐವತ್ತು ರುಪಾಯಿಯ ‘ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್ ಗ್ರೀನ್ ಟೀ’ ಆಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಅಲೆಮಾರಿ ಅದನ್ನು ಸಲೀಸಾಗಿ ಕುಡಿದು ಬಿಲ್ ಪಾವತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅದೇ ಚಹಾದಂಗಡಿಯನ್ನು ನಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯ ಬಡ ಕೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕನನ್ನು ಆ ಜಾಗದಿಂದ ಹೊರದಬ್ಬಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯ ಅಂತರವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಗಂಭೀರ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟೆಂದರೆ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಾಶ. ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು ಸೀಮಿತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸರಿಹೊಂದುವಂತಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿಲೇವಾರಿ, ಒಳಚರಂಡಿ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಈ ಹಠಾತ್ ಜನಸಂದಣಿಯನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾರವು. ಹಿಮಾಚಲದ ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದು ಕಸದ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಪ್ರಶಾಂತವಾಗಿದ್ದ ಹಳ್ಳಿಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ನಡೆಯುವ ಡಿಜೆ ಪಾರ್ಟಿಗಳು, ಮದ್ಯ-ಡ್ರಗ್ಸ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಶಾಂತಿಗೆ ಕೊಳ್ಳಿ ಇಡುತ್ತಿವೆ. ‘ಅಲೆಮಾರಿಗಳು ಬರುತ್ತಾರೆ, ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ, ಕಸ ಚೆಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಊರಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಾರೆ’ ಎಂಬ ಆಕ್ರೋಶ ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲಿ ದಿನೇದಿನೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.
ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೂ ಈ ಅಸಮಾಧಾನದ ಜ್ವಾಲೆ ಭುಗಿಲೆದ್ದಿದೆ. ಸ್ಪೇನ್ನ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ, ಪೋರ್ಚುಗಲ್ನ ಲಿಸ್ಬನ್ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಸಿಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಯುವಕರು ಬೀದಿಗಿಳಿದು ‘ಡಿಜಿಟಲ್ ನೊಮ್ಯಾಡ್ಸ್ ಗೋ ಬ್ಯಾಕ್’ ಎಂಬ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ನಗರದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸಲು ಮನೆ ಸಿಗದೇ, ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯ ಬಿಸಿಗೆ ಬೆಂದುಹೋದ ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಗರಿಕರ ಅಸಹಾಯಕ ಆಕ್ರೋಶವಿದು. ಹೊರಗಿನ ಶ್ರೀಮಂತ ನೊಮ್ಯಾಡ್ಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ತೆರಿಗೆಯನ್ನೂ ಕಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ರಸ್ತೆ, ನೀರು, ರಕ್ಷಣೆ ಮುಂತಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಆರೋಪ.
ಹಾಗಾದರೆ, ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರವೇ ಇಲ್ಲವೇ? ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಈ ಅದ್ಭುತ ಕೆಲಸದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನಾವು ನಿಷೇಧಿಸಬೇಕೇ? ಖಂಡಿತ ಇಲ್ಲ. ಕಾಲದ ಚಕ್ರವನ್ನು ಯಾರೂ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ‘ಡಿಜಿಟಲ್ ನೊಮ್ಯಾಡಿಸಂ’ ಎನ್ನುವುದು ಭವಿಷ್ಯದ ವಾಸ್ತವ. ಆದರೆ, ಅದು ಅನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿ ಸಾಗಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಅಪಾಯ ಕಟ್ಟಿಟ್ಟ ಬುತ್ತಿ. ಇಲ್ಲಿ ಸರಕಾರದ ನೀತಿ ನಿರೂಪಕರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಜಾಣ್ಮೆಯಿಂದ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಇದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬರುವ ಹಣವಲ್ಲ, ಸ್ಥಳೀಯರ ಹಿತರಕ್ಷಣೆಯೂ ಹೌದು.
ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ವಸತಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣವಿರಬೇಕು. ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಬಾಡಿಗೆ ದರಗಳ ಮಿತಿ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಗುತ್ತಿಗೆಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನಿನ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಬೇಕು. ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬರುವ ಅಲೆಮಾರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ‘ಕೋ-ಲಿವಿಂಗ್’ ವಸತಿ ಸಮುಚ್ಚಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಬೇಕು, ಇದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯರ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಬೀಳುವುದು ತಪ್ಪುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ದೀರ್ಘಕಾಲ ನೆಲೆಸುವ ಅಲೆಮಾರಿಗಳಿಂದ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ‘ಸ್ಥಳೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ತೆರಿಗೆ’ ಅಥವಾ ಸೆಸ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಆ ಹಣವನ್ನು ಅದೇ ಪಟ್ಟಣದ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ, ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕು. ಡಿಜಿಟಲ್ ನೊಮ್ಯಾಡ್ಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಇರಬೇಕು. ತಾವು ನೆಲೆಸಿರುವ ನೆಲ ಕೇವಲ ‘ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್ ರೀಲ್ಸ್’ ಮಾಡುವ ಅಥವಾ ಅಗ್ಗದ ಬೆಲೆಗೆ ಲ್ಯಾಪ್ಟಾಪ್ ತಟ್ಟಿ ಕಾಲ ಕಳೆಯುವ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಲ್ಲ, ಅದು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯರು ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಜಗತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಮರೆಯಬಾರದು. ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜನರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು, ಅಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯಯುತ ಬೆಲೆ ನೀಡುವುದು ಅವರ ನೈತಿಕ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಬೇಕು.
ಡಿಜಿಟಲ್ ನೊಮ್ಯಾಡ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ದೇಶಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳನ್ನೇ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಜಪಾನ್, ಮಲೇಷಿಯಾ ಮತ್ತು ದುಬೈ ಸೇರಿದಂತೆ ಜಗತ್ತಿನ ಸುಮಾರು ಅರವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ನುರಿತ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರತಿಭೆಗಳನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು ವಿಶೇಷ ‘ನೊಮ್ಯಾಡ್ ವೀಸಾ’ಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲೂ ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಕೇರಳದಂಥ ರಾಜ್ಯಗಳು ಇಂಥ ರಿಮೋಟ್ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಪೂರಕ ನೀತಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಕೇವಲ ನಗರದ ಶ್ರೀಮಂತರ ‘ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮೋಜು’ ಆಗದೇ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಸಶಕ್ತಗೊಳಿಸಬೇಕು. ನೊಮ್ಯಾಡ್ಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸುವುದು, ಸ್ಥಳೀಯ ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಲಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ‘ಜ್ಞಾನ ವಿನಿಮಯ’ (Skill Sharing) ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ನೈಜ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಾಧ್ಯ. ಜತೆಗೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಳು ನೀರಿನ ಕೊರತೆ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ನಗರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮ ತರಬೇಕು. ಜಾಗತಿಕ ವೇತನ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜೀವನಮಟ್ಟದ ನಡುವಿನ ಕಂದಕವನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಸುಸ್ಥಿರ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯೊಂದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರ.
ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಚಲಿಸುವ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ ನಿಜ. ಆದರೆ ಆ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಬಡಿತಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಬಡವರ, ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದವರ ಸೂರುಗಳು ಹಾರಿಹೋಗಬಾರದು. ಡಿಜಿಟಲ್ ನೊಮ್ಯಾಡ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಪಾಲಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ವರದಾನವಾಗಬೇಕೇ ಹೊರತು, ಸ್ಥಳೀಯರನ್ನು ಅವರದ್ದೇ ನೆಲದಿಂದ ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತೊಗೆಯುವ ಶಾಪವಾಗಬಾರದು. ಜಾಗತಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ಸರಿಯಾದ ಸಮತೋಲನ ಸಾಧಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ, ಈ ಆಧುನಿಕ ಅಲೆಮಾರಿ ಕ್ರಾಂತಿ ಸರ್ವರಿಗೂ ಹಿತಕರವಾದ ಸುಸ್ಥಿರ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ.