'ಡಾರ್ಕ್ ಟೂರಿಸಂ’: ನೋವಿನ ಕಥೆ, ಶಾಂತಿಯ ಸಂದೇಶ

- ಹೊಸ್ಮನೆ ಮುತ್ತು

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 'ಪ್ರವಾಸ' ಎಂದರೆ, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬ ನೀಡುವ ನಿಸರ್ಗದ ತಾಣಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅರಮನೆಗಳು, ರುಚಿಕರ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮದ ಮನರಂಜನೆ; ಈ ವೈವಿಧ್ಯಗಳ ಅದ್ಭುತ ರಸಾಯನವೇ ನಮಗೆ ಪ್ರವಾಸದ ಮೊದಲ ಕಲ್ಪನೆ. ಆದರೆ, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಹಾಗೂ ತುಸು ವಿಚಿತ್ರ ಎನಿಸುವ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಪ್ರಕಾರವಿದೆ; ಅದೇ 'ಡಾರ್ಕ್ ಟೂರಿಸಂ' (Dark Tourism). ಇದನ್ನು 'ಕರಾಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ' ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ರುಚಿಯ ಪಥದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಪಯಣ...!

ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರವಾಸವಲ್ಲ; ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದುರಂತಗಳು, ಯುದ್ಧಗಳು, ನರಮೇಧಗಳು ಅಥವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ರೂಪದ ಪಯಣ. ಇಲ್ಲಿನ ಭೇಟಿಯ ಹಿಂದಿನ ಉದ್ದೇಶ ಕೇವಲ ಕುತೂಹಲವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಚಿಂತನೆಗೆ ಹಚ್ಚುವಂಥ ಒಂದು ಪ್ರಯಾಣ. ಇತಿಹಾಸದ ಕಹಿ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವುದು, ಸಮಾಜದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಆ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ‘ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ’ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಜತೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಮಡಿದವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಬದುಕಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಆಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರವಾಸ ನಮ್ಮ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸ್ಮೃತಿಯ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಮತ್ತೆ ಹೊರಬರುವ ಒಂದು ಪಯಣ.

ಡಾರ್ಕ್ ಟೂರಿಸಂನ ಉಗಮ ಮತ್ತು ವಿಕಸನ

ಮೂಲತಃ ಮಾನವನ ಸಹಜ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ 'ಡಾರ್ಕ್ ಟೂರಿಸಂ' ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದರೂ, ಸಾವು ಮತ್ತು ದುರಂತದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸುವ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು. ಪುರಾತನ ಕಾಲದ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿ, 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಯುರೋಪ್ ಹಾಗೂ ಎರಡು ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧಗಳ ನಂತರ ಮತ್ತಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಕವಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ನೆಟ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಸ್‌ನಂಥ ವೇದಿಕೆಗಳ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ದೊರೆತಿದೆ. ಹೀಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯುಳ್ಳ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಇಂದು ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ.

ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಡಾರ್ಕ್ ಟೂರಿಸಂ ತಾಣಗಳು

ಡಾರ್ಕ್ ಟೂರಿಸಂ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವಲ್ಲ; ಅದು ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದ ಕರಾಳ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಆಷ್ವಿಟ್ಜ್-ಬಿರ್ಕೆನೌ ಕಾನ್ಸಂಟ್ರೇಶನ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ (Auschwitz Concentration Camp) ಪ್ರಮುಖ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದು, ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾಜಿಗಳು ನಡೆಸಿದ ಭೀಕರ ನರಮೇಧವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, 1986ರ ಪರಮಾಣು ದುರಂತದ ನಂತರ ನಿರ್ಜನವಾದ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಚೆರ್ನೋಬಿಲ್ ನಗರವು ಮಾನವನ ತಪ್ಪುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪರಿಸರ ನಾಶದ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಜಪಾನ್‌ನ ಹಿರೋಷಿಮಾ ಮತ್ತು ನಾಗಸಾಕಿ ಅಣುಬಾಂಬ್ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಯುದ್ಧದ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದರೆ, ಇಟಲಿಯ ಪಾಂಪೈ ನಗರವು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಸ್ಫೋಟಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ಮಾನವನ ಸಹನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಮೆರಿಕದ ಗ್ರೌಂಡ್ ಝೀರೋ, 9/11 ರ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ದಾಳಿಯ ನೋವಿನ ಗುರುತಾಗಿದ್ದರೆ, ಕಾಂಬೋಡಿಯಾದ ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಫೀಲ್ಡ್ಸ್ ಅಲ್ಲಿನ ಭೀಕರ ಮಾರಣಹೋಮಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ರಾಬೆನ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಜೈಲು ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರ ಹೋರಾಟದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಸುರಕ್ಷಿತ ಜೈಲು ಅಲ್ಕಟ್ರಾಜ್ (The Rock) ಇತಿಹಾಸದ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಜತೆಗೆ ಸುನಾಮಿ, ಭೂಕಂಪ ಮತ್ತು ಜಲಪ್ರಳಯದಂಥ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಹ ಡಾರ್ಕ್ ಟೂರಿಸಂನ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ನಿಜವಾದ ದುಃಖ ಮತ್ತು ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಾಗಿವೆ.

ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ಇತಿಹಾಸದ ಕರಾಳ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ ಹಲವು ತಾಣಗಳಿದ್ದು, ಅವು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಕೇವಲ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲದೆ ಮಾನವೀಯ ಪಾಠಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಕೇಂದ್ರಗಳೂ ಆಗಿವೆ. ಅಮೃತಸರದ ‘ಜಲಿಯನ್ ವಾಲಾ ಬಾಗ್’ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ ನಡೆದ ಜಾಗವಾದರೆ, ಅಂಡಮಾನ್‌ನ ಸೆಲ್ಯುಲಾರ್ ಜೈಲು ನಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಅನುಭವಿಸಿದ 'ಕಾಲಾಪಾನಿ' ಯಾತನೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಭಾನ್‌ಘರ್ ಕೋಟೆಯು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕ ಅಥವಾ 'ಹಾಂಟೆಡ್' ಸ್ಥಳವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ನಂತರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಭೋಪಾಲ್ ಗ್ಯಾಸ್ ದುರಂತ ಸಂಭವಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಮನಃಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಒಡಿಶಾದ ಕಳಿಂಗ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯು ಇಂದಿಗೂ ಇತಿಹಾಸದ ನೋವು ಹಾಗೂ ಬದಲಾವಣೆಯ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ.

ಏನಿದು ಆಕರ್ಷಣೆಯ ರಹಸ್ಯ?

ಜನರು ಇಂಥ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ? ಜನರು ದುರಂತ ಅಥವಾ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕರಾಳತೆಯ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದರ ಹಿಂದೆ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಸವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ ಸಾಲುಗಳಿಂದಾಚೆಗೆ ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡು ಘಟನೆಯ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುವ ಅಂತರಾಳದ ತುಡಿತವಾಗಿದೆ. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕುತೂಹಲ ಹೊಂದಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಇಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳು ಜ್ಞಾನದ ನೇರ ಪಾಠಗಳಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಿರೋಷಿಮಾ ಶಾಂತಿ ಸ್ಮಾರಕದಂಥ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮೌನವಾಗಿ ಕಾಲ ಕಳೆಯುವುದು ದುರಂತದಲ್ಲಿ ಬಲಿಯಾದವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಗೌರವವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಅದು ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿಯ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೂ ಹೌದು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅಜ್ಞಾತ ಅಥವಾ ಭಯಾನಕ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುವ ಸಾಹಸ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಕುತೂಹಲದ ಆಕರ್ಷಣೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಗಂಭೀರ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ನೈತಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

ಡಾರ್ಕ್ ಟೂರಿಸಂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅದರ ಸುತ್ತ ಹಲವು ನೈತಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಎದುರಾಗುತ್ತಿವೆ. ದುರಂತ ನಡೆದ ಅಥವಾ ಶೋಕದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಕೇವಲ "ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣ"ಗಳನ್ನಾಗಿ ಬದಲಿಸುವುದು ಆ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದವರ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವ ವಿಷಯವಲ್ಲವೇ? ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಶೋಕವನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣ ಮಾಡುವುದು ಸರಿಯೇ? ಎಂಬ ಗಂಭೀರ ಚರ್ಚೆ ನಡೆದಿದೆ. ದುರಂತ ನಡೆದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸೆಲ್ಫಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿನ ಗಾಂಭೀರ್ಯಕ್ಕೆ ಚ್ಯುತಿ ತರುವಂತೆ ವರ್ತಿಸುವುದು ಟೀಕೆಗೆ ಅರ್ಹವಾದ ವಿಷಯಗಳು. ಇಂಥ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಅದರ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂದರ್ಭದ ಅರಿವಿರುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಡಾರ್ಕ್ ಟೂರಿಸಂ ಕೇವಲ ‘ಕತ್ತಲೆಯ ರೋಮಾಂಚನ’ವಲ್ಲ; ಅದು ‘ಇತಿಹಾಸದ ಮೌನದ ಜತೆ ನಡೆಸುವ ಸಂವಾದ’ ಆದ್ದರಿಂದ, ಇಂಥ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವಾಗ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಯುತ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತಿನ ಮೌನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿರಬೇಕು.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ನೆಲೆ

ಡಾರ್ಕ್ ಟೂರಿಸಂ' ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳ ಭೇಟಿಯಲ್ಲ; ಇದು ಇತಿಹಾಸದ ಭೀಕರ ಸತ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಮುಖಾಮುಖಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಮಾನವ ಸಂಕುಲದ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನೋವುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಒಂದು ಗಂಭೀರ ಪ್ರಯತ್ನ. ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರವಾಸವು ಕೇವಲ ಕರಾಳತೆಯ ದರ್ಶನವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಮಾನವೀಯತೆ, ಸಹಿಷ್ಣುತೆ, ಸಹಾನುಭೂತಿ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯುವ ಒಂದು ಒಳನೋಟ. ನಾವು ಸುಖದ ತಾಣಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವಷ್ಟೇ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಇಂಥ ಕರಾಳ ತಾಣಗಳನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ನಮಗೆ 'ಶಾಂತಿ'ಯ ನಿಜವಾದ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಮೌನವಾಗದೆ, ಆ ಅಂಧಕಾರದ ನೆನಪಿನಿಂದಲೇ ಬೆಳಕಿನ ದಾರಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆದರೆ ಮಾತ್ರ ಡಾರ್ಕ್ ಟೂರಿಸಂ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಬಾರಿ ನೀವು ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ, ಕೇವಲ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇತಿಹಾಸದ ಕಟು ಸತ್ಯವನ್ನು ಸಾರುವ ಇಂಥ ಒಂದು ತಾಣಕ್ಕೂ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ. ಅದು ನಿಮ್ಮ ಜೀವನದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಲೂಬಹುದು.